Cultuur en erfgoed in Drenthe

De afstemming met gemeenten op het gebied van cultuur en onderwijs verloopt via de Vereniging Drentse Gemeenten (VDG), in de werkgroep Cultuur en Onderwijs. Binnen een kerngroep worden belangrijke thema’s besproken en voorbereid, zoals de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheken, cultuureducatie en de gezamenlijke cultuurlobby.
Alle gemeenten hebben in 2025 een bijdrage ontvangen uit het provinciale Naoberschapsfonds. Met dit fonds ondersteunt de provincie lokale initiatieven die passen bij de prioriteiten van gemeenten. Het fonds werkt op basis van cofinanciering.
Vanuit de samenwerking in We the North is in 2025 een nieuw netwerk voor Letteren gestart, waarbij Stichting Literaire Activiteiten Drenthe (SLAD) is aangehaakt als partner. Daarnaast wordt onderzocht of in 2026 ook een netwerk voor Dans van start kan gaan.
De communicatiestrategie van We the North wordt in 2025 en 2026 verder geoptimaliseerd. Er is een gezamenlijke en krachtige lobbyboodschap ontwikkeld, gericht op de aangekondigde wijzigingen in het landelijke culturele bestel vanaf 2029.
Tot slot is in 2025 de bestuursovereenkomst We the North 2025-2028 door Gedeputeerde Staten vastgesteld.

In 2025 heeft Kunst & Cultuur Drenthe scholen actief ondersteund bij het vormgeven van hun cultuuronderwijs. Van de Drentse basisscholen biedt inmiddels 84% cultuureducatie aan binnen het programma Cultuureducatie met Kwaliteit in hun onderwijsprogramma.

De gemeente Noordenveld is uitgeroepen tot Culturele gemeente van Drenthe 2025-2026. In 2026 presenteert de gemeente een vernieuwend cultuurprogramma dat zich richt op verschillende doelgroepen. Met deze titel stimuleert de provincie culturele spreiding en vernieuwing in de regio. Projecten als Symfonica in D hebben kinderen de kans gegeven om kennis te maken met koorzang en het bespelen van een muziekinstrument in een symfonieorkest. Oktober Kindermaand heeft kinderen gestimuleerd om in de vrije tijd kennis te maken met cultuur in Drenthe. Culturele mobiliteit is in 2025 volledig benut voor vervoer van scholieren naar culturele instellingen. Vanaf oktober is het vervoer naar het Veenpark overgedragen aan andere musea van provinciaal belang.

Daarnaast zijn in 2025 meerdere projecten verspreid over de provincie ondersteund vanuit de regeling Podium Platteland 3.0. Deze subsidieregeling stimuleert cultuurparticipatie en verbindt culturele initiatieven met het sociaal domein.

In 2025 zijn de beschikbare middelen uit de subsidieregelingen Bewezen Culturele Talenten Drenthe en Talentontwikkeling Drents Cultuurtalent volledig besteed. Hiermee is optimaal ingezet op het ondersteunen en ontwikkelen van cultureel talent in de provincie.
Ook de jaarlijkse subsidies voor culturele instellingen en initiatieven, zoals ’t Podium Hoogeveen, Drents Peil XL en Kunstbende, zijn voor 100% toegekend. Hiermee is uitvoering gegeven aan de provinciale ambitie om talentontwikkeling en culturele spreiding actief te stimuleren.

Conform het bibliotheekconvenant 2024-2027 voert Biblionet Drenthe de ondersteuningstaak uit als Provinciale Ondersteuningsinstelling (POI). In 2025 hebben alle Drentse gemeenten extra budget ontvangen voor het verbeteren van de toegankelijkheid en spreiding van bibliotheken.

In 2025 organiseerde het Drents Museum meerdere tentoonstellingen, waaronder Gen F - 75 jaar figuratieve kunst, Volk van de ventweg - reizigers in Drenthe en Microkosmos - De wereld in een Wunderkammer. De musea van provinciaal belang zijn volop in ontwikkeling. In 2025 is € 200.000,-- uit dit budget beschikbaar gesteld aan het Hunebedcentrum, voor de voorbereiding van het vernieuwbouwplan. Daarnaast is de provincie in gesprek met het Herinneringscentrum Kamp Westerbork en het Gevangenismuseum over omvangrijke verbouw- en/of nieuwbouwplannen. Deze plannen worden in 2026 verder uitgewerkt. Voor het Veenpark geldt een andere situatie. Het Veenpark is failliet verklaard. Het is op dit moment onzeker of en op welke wijze een doorontwikkeling mogelijk is. De regeling voor impuls kleine en middelgrote musea is in 2025 volledig benut.

In 2025 hebben de instellingen die zijn opgenomen in de culturele basisinfrastructuur van Drenthe invulling gegeven aan de verhalen van Drenthe, zoals verwoord in de cultuurnota 2025-2028. Na een grootscheepse verbouwing heeft Het podium in Hoogeveen haar deuren heropend. De organisatie bevindt zicht nog in de door- en opstartfase maar de eerste signalen zijn positief. Ook de nieuwkomers in de Drentse cultuurnota, waaronder Mevrouw Ogterop en Garage TDI, hebben dit jaar beide met succesvolle producties en bijbehorende programmering de Drentse cultuur vertegenwoordigd binnen en buiten de provincie.  Roestvrij Theater, een theaterschool voor jongeren in zuidwest Drenthe, heeft zich definitief gevestigd in de gemeente Westerveld. De organisatie werkt samen met diverse partijen, waaronder Herinneringskamp Westerbork, aan voorstelling met en voor jongeren. Roestvrij Theater speelde daarnaast een grote rol in het programma 80 jaar vrijheid.
Naast deze activiteiten is via de regeling Culturele projecten Drenthe een breed palet aan plannen op het vlak van de podiumkunsten ondersteund.

In 2025 zijn de provinciale middelen voor beeldende kunst ingezet voor de programma’s Into Nature en Van Gogh Drenthe.
Into Nature heeft zich in 2025 verder ontwikkeld als centraal podium voor beeldende kunst in Drenthe. De organisatie bereidt een nieuwe triënnale voor, die in 2026 op initiatief van de provincie zal plaatsvinden in De Onlanden. Deze editie wordt verbonden aan de gemeente Noordenveld, die in 2025–2026 culturele gemeente van Drenthe is.
Naast de voorbereidingen op de triënnale heeft Into Nature invulling gegeven aan haar opdracht via tentoonstellingen, educatieprojecten, participatieactiviteiten en lezingen. Ook heeft de organisatie haar rol als penvoerder en organisator van het netwerk cultuur-natuur voortgezet. In dit netwerk zijn in samenwerking met de drie noordelijke provincies diverse bijeenkomsten georganiseerd, die goed bezocht zijn.
Van Gogh Drenthe heeft in 2025 verder gewerkt aan de plannen die succesvol zijn gehonoreerd binnen de Regiodeal Zuidoost-Drenthe. In de drie betrokken gemeentes wordt gewerkt aan aanbod op het snijvlak van cultuur en toerisme. Onderdeel hiervan zijn:
- drie grote landart-projecten;
- immersive rooms in Hoogeveen en Zweeloo;
- verbreding van het aanbod in het Van Gogh Huis in Emmen.
De provincie heeft vanuit het incidentele budget voor beeldende kunst de benodigde cofinanciering beschikbaar gesteld voor deze projecten.

In 2025 heeft de provincie ontwikkelgelden voor film ingezet om twee instellingen te ondersteunen: het Internationaal Filmfestival Assen (IFA) en het filmhuis in Emmen.
IFA bereidt een doorontwikkeling voor van festival naar een breder, provinciedekkend programma. De organisatie wil zich ontwikkelen tot een jaarrond platform voor film in Drenthe. IFA neemt actief deel aan noordelijke netwerken en vervult een centrale rol als portaal en aanspreekpunt voor filmactiviteiten en -ontwikkelingen in de provincie.
Het filmhuis in Emmen speelt een belangrijke rol binnen dit netwerk. De organisatie werkt aan een eigen locatie in het Rensenpark in Emmen. Met een sterk inhoudelijke programmering en in nauwe samenwerking met IFA wil het filmhuis bijdragen aan de zichtbaarheid van film in Drenthe.
De provincie heeft hiervoor in 2025 een incidentele subsidie verstrekt. In combinatie met financiering vanuit de gemeente Emmen kan de instelling hiermee een belangrijke stap zetten in de versterking van het filmaanbod in Drenthe.

De activiteiten van Architectuurpunt Drenthe zijn in 2025 volgens plan uitgevoerd. De organisatie heeft bijgedragen aan het versterken van de aandacht voor architectuur en ruimtelijke kwaliteit in de provincie.
In 2025 zijn onder andere de volgende activiteiten gerealiseerd:
- de uitreiking van de Drentse Architectuurprijs;
- een speciale dag voor aankomend ontwerpers;
- diverse rondleidingen en excursies, waarmee inwoners en professionals kennis konden maken met bijzondere voorbeelden van Drentse architectuur.
Daarnaast is Architectuurpunt Drenthe betrokken bij de Drentse opgave binnen de EO Wijersprijsvraag.

Ook in 2025 zijn in Drenthe diverse culturele evenementen georganiseerd, variërend van kleinschalige lokale activiteiten tot grootschalige herdenkingen en producties met landelijke uitstraling.
Het jaar startte met de opmaat naar het project 80 jaar vrijheid in Drenthe. In dit kader zijn zes projecten gerealiseerd langs de bevrijdingsroute, in samenwerking met verschillende gemeenten. De activiteiten vonden plaats verspreid over de provincie, met een piek in april en mei.
Met de beschikbare middelen voor 2025 is een nieuw, meerjarig project gestart ter gelegenheid van het lustrumjaar van de Koloniën van Weldadigheid in 2026. Onder de titel ‘Duurzame Reünie’ zijn dertien culturele activiteiten ontwikkeld die in 2026 uitgevoerd worden. Deze activiteiten richten zich op beleving, educatie en verbinding met het verhaal van de koloniën.
Daarnaast is vanuit het evenementenbudget bijgedragen aan de viering van 100 jaar TT, onder meer via de subsidiëring van de inmiddels bekroonde filmproductie De Magie van de TT.
Samen met het programma Recreatie en Toerisme is ook bijgedragen aan de voorbereiding van The Passion in de gemeente Westerveld, dat in april 2026 zal plaatsvinden.
Tot slot is vanuit het budget voor culturele evenementen ondersteuning geboden aan diverse kleinere initiatieven, waaronder:
- de viering van Keti Koti;
- een presentatie over 90 jaar Bartje in DNK;
- netwerkbijeenkomsten voor het culturele veld in Drenthe;
- het galadiner van het Noord Nederlands Orkest (NNO);
- en een pilot voor busvervoer naar de Pieter Roelf jeugdconcerten van het NNO. Deze pilot krijgt in 2026 een vervolg binnen het programma Culturele mobiliteit.

Alle tien festivals van provinciaal belang zijn in 2025 succesvol uitgevoerd, zoals gepland. Ze hebben bijgedragen aan een grotere zichtbaarheid van cultuur in Drenthe en hebben de beoogde spin-off gerealiseerd op het gebied van kwaliteit en bezoekersaantallen.
Nieuw dit jaar was Pop in ’t Plat, het Drents songfestival, dat nu wordt georganiseerd door RTV Drenthe. Hiermee is een nieuwe culturele traditie gestart die de Drentse taal en muziek onder de aandacht brengt van een breed publiek.
Een aantal festivals ontvangt de komende jaren aanvullende ondersteuning vanuit de decentrale uitkering van het Rijk. Dit helpt hen bij het doorgroeien naar een stevigere positie binnen het landelijke cultuursubsidiebeleid. Het gaat om:
- FestivalDerAa;
- Art of Wonder (gericht op verbreding van jeugdtheateraanbod in de hele provincie);
- Internationaal Filmfestival Assen (uitbouw tot het programma Film in Drenthe);
- Puppet International (verbreding naar openbare ruimte, inclusie en versterking van de netwerkfunctie).

Het geactualiseerde Cultuurhistorisch Kompas is in december 2024 door de Staten vastgesteld. In 2025 is gewerkt aan op het verankeren van de wijzigingen in de Provinciale Omgevingsverordening (POV). Gedurende het jaar is actief advies gegeven op diverse interne en externe projecten, steeds in de geest van het vernieuwde kompas. Daarnaast is in 2025 het onderzoek naar de jonge landschappen voortgezet. De laatste twee gemeenten zijn uitgezet. Verder zijn onderzoeken uitgevoerd naar het Drentse watererfgoed, de landschappelijke impact van windenergie bij Frederiksoord en de landschappelijke waarden binnen een landbouwpilot in Veenhuizen in het gebied van de Koloniën van Weldadigheid.
In lijn met de provinciale doelstellingen op het gebied van erfgoedparticipatie is ingezet op de gezamenlijke subsidieregeling Erfgoed en Publiek. Daarnaast heeft de provincie een inhoudelijke en financiële bijdrage geleverd aan de voorbereidingen van een landelijk Burgerberaad Erfgoed, georganiseerd door de Federatie Instandhouding Monumenten.

Om uitvoering te geven aan de wettelijke taak voor het beheer van archeologische vondsten is in 2025 gestart met het project Toekomstbestendig vastgoed NAD Nuis. Op 11 juli is de bestuursovereenkomst ondertekend, waarin de drie noordelijke provincies afspraken hebben vastgelegd over het gezamenlijk beheer en de verbouw van het Noordelijk Archeologisch Depot (NAD) in Nuis. Als alles volgens planning verloopt, is het vernieuwde depot in 2028 gereed. De totale investering bedraagt € 9 miljoen, waarvan elke provincie € 3 miljoen voor haar rekening neemt.
Het archeologisch onderzoek bij Zeijen naar een unieke neanderthalervindplaats is in 2025 voortgezet. Het project vindt plaats in samenwerking met het bureau De Steekproef, universiteiten uit Nederland en België, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en amateurarcheologen. De vondst is van internationale betekenis. Het onderzoek wordt in 2026 voortgezet.
Daarnaast heeft beekdalonderzoek opnieuw zijn waarde bewezen. Bij de herinrichting van diverse Drentse beekdalen zijn belangrijke archeologische vondsten gedaan.

In 2025 is ruim € 1,4 miljoen aan subsidie verleend aan eigenaren van beschermde monumenten in Drenthe. Deze bijdragen zijn ingezet voor restauratie, verduurzaming en herbestemming van monumenten. Hiermee is een totale bouwinvestering van € 7,6 miljoen gerealiseerd. In totaal zijn 36 aanvragen ingediend, waarvan 24 zijn gehonoreerd. De overige 12 aanvragen konden niet worden toegekend vanwege het bereiken van het subsidieplafond.
Naast subsidies zijn er vier laagrentende leningen verstrekt met een gezamenlijke waarde van € 1,6 miljoen. Ook deze leningen zijn bedoeld voor restauratie, verduurzaming en herbestemming van monumenten en zorgen voor een aanvullende bouwinvestering van € 5,1 miljoen. De leningen zijn verstrekt vanuit het Drents Monumentenfonds, dat wordt beheerd door het Nationaal Restauratiefonds.
De provincie heeft in 2025 ook Drentse gemeenten ondersteund bij het opstellen van kerkenvisies.
Daarnaast is in 2025 gewerkt aan een haalbaarheidsonderzoek naar de inzet van het depot voor historische bouwmaterialen als praktijkcentrum voor restauratie en bouwhistorie. Het centrum is bedoeld voor scholieren in het vmbo en havo/vwo, met als doel hen te enthousiasmeren voor een vervolgopleiding in de restauratiebouw. Daarmee draagt het bij aan het terugdringen van het tekort aan vakmensen in de erfgoedsector.
Tot slot is in 2025 stilgestaan bij een bijzonder jubileum: de provinciale monumentenzorg in Drenthe bestond 150 jaar. De Stichting Drents Monument heeft dit gevierd met een symposium en een tweedaagse erfgoed- en ambachtenexpo.

In 2025 heeft het Huus van de Taol de activiteiten uit de structurele subsidie uitgevoerd volgens het vastgestelde programma van eisen. Naast de reguliere taken is de organisatie betrokken bij meerdere projecten die bijdragen aan de zichtbaarheid en ontwikkeling van de Drentse streektaal.
Zo is in samenwerking met het onderwijsveld gewerkt aan het programma MOI (Meertalig Onderwijs in Grunnen en Drenthe), een initiatief dat voortkomt uit de Sociale Agenda van Nij Begun. Ook is de rol van het Huus van de Taol in het project 80 jaar vrijheid succesvol afgerond.
In oktober 2025 organiseerde het Huus van de Taol het symposium ‘Podium veur de Streektaol’, gericht op het versterken van de positie van de streektaal in cultuur en samenleving.
Het convenant Nedersaksisch is in 2025 geëvalueerd. De afronding en besluitvorming volgen in 2026.

In 2025 heeft het Drents Archief zijn reguliere taken en activiteiten volgens planning uitgevoerd. Daarnaast is het onderzoek naar het slavernijverleden van Drenthe afgerond. De uitkomsten zijn gedeeld met het publiek via verschillende activiteiten, waaronder tijdens de viering van Keti Koti.
Ook andere historische thema’s kregen in 2025 aandacht, met publieksactiviteiten rondom:
- het onderzoek ‘Drentse soldaten in de Grande Armée’;
- 100 jaar TT;
- en 80 jaar vrijheid.
Verder is gewerkt aan de uitbreiding en professionalisering van het platform Het Geheugen van Drenthe. Deze ontwikkeling wordt in 2026 voortgezet met inzet van het beschikbare projectbudget.

De provincie Drenthe vervult als siteholder een centrale rol in het beschermen, uitdragen en monitoren van de Werelderfgoedlocaties Frederiksoord–Wilhelminaoord en Veenhuizen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met gemeenten, Rijkspartners en andere betrokken organisaties.
Een belangrijk project is het Tienjarenplan Restauratie en Herbestemming Koloniën van Weldadigheid (2024–2034). In 2025 is gewerkt aan de restauratie van de Tuinbouwschool in Frederiksoord en van 14 dienstwoningen in Veenhuizen. Om uitvoering te kunnen geven aan het tienjarenplan heeft het Rijk via de Regiodeal Noord-Drenthe 2026–2029 besloten de provinciale middelen van € 3 miljoen (gespreid over vier jaar) te cofinancieren met nog eens € 3 miljoen.
In Frederiksoord is in 2025 de herbestemde tramloods geopend als expositieruimte en als locatie voor evenementen en horeca.
Om kennis en bewustwording over werelderfgoed te vergroten zijn in 2025 diverse OUV-trainingen (Outstanding Universal Value) georganiseerd voor medewerkers van gemeenten, provincies en waterschappen. En er vonden onder meer trainingen plaats voor vergunningverleners en handhavers, voor managementteams en een herhaaltraining.
In het kader van de Design Deal 2023–2025 werkten studenten aan ruimtelijke projecten in Veenhuizen. De provincie faciliteerde daarnaast de Rijksuniversiteit Groningen bij de uitvoering van zogenoemde Practice Labs in zowel Frederiksoord als Veenhuizen.
De uitdaging en zichtbaarheid van het werelderfgoed zijn in 2025 versterkt via Marketing Drenthe, onder andere met wandel- en fietsroutes, sociale media en publieksprojecten zoals Muziek in het Monument. Ook is gewerkt aan een Gouden Boekje over de Koloniën van Weldadigheid, als onderdeel van de landelijke reeks werelderfgoedboeken voor jonge kinderen.
In voorbereiding op het vijfjarig jubileum als UNESCO Werelderfgoed in 2026 is gewerkt aan het culturele programma Duurzame Reuring, dat in dat jaar uitgevoerd wordt.
Niet alle onderdelen konden volledig volgens planning worden uitgevoerd. Het Lanenplan en de reguliere monitoring liepen vertraging op door een tijdelijk personeelstekort.
Tot slot heeft Drenthe als actieve partner in het netwerk Werelderfgoed Nederland bijgedragen aan de ontwikkeling van gezamenlijke educatieprojecten voor alle dertien werelderfgoedlocaties, waaronder lesprogramma’s bij de Gouden Boekjes-reeks.

In 2025 stonden de werkzaamheden van Geopark de Hondsrug in het teken van vernieuwing en versterking van de publieksinfrastructuur. Er zijn meerdere belevingspunten gemoderniseerd, waarmee het verhaal van het landschap beter en aantrekkelijker toegankelijk is gemaakt voor bezoekers en inwoners.
Daarnaast zijn nieuwe ‘ambassadeurs’ aan het Geopark verbonden: instellingen en ondernemers in de recreatieve en museale sector. Zij dragen actief het internationale geologische verhaal van de Hondsrug uit, lokaal vertaald naar zichtbare sporen in het landschap.
Een belangrijk publieksproject was de realisatie van een reizende expositie, waarin het geologische verhaal van de Hondsrug op laagdrempelige wijze wordt verbonden met herkenbare lokale voorbeelden.
In 2025 heeft Geopark de Hondsrug opnieuw een UNESCO-audit doorlopen. Deze heeft geleid tot een ‘green card’, wat betekent dat het Geopark de UNESCO-status voor de komende vier jaar mag behouden.
Ook is in samenwerking met het Hunebedcentrum, Het Drentse Landschap en de provincie Drenthe gewerkt aan een masterplan voor een nieuw, gezamenlijk bezoekerscentrum/museum. Dit plan moet bijdragen aan een stevige positionering van het Geopark en een betere ontvangst van bezoekers.
In 2025 vierde Geopark de Hondsrug tevens dat het tien jaar de UNESCO-status draagt. Deze mijlpaal is aangegrepen om de zichtbaarheid van het Geopark te vergroten en vooruit te kijken naar de toekomst. De ambities en ontwikkelrichtingen voor de komende jaren worden vastgelegd in het nieuwe masterplan.

Voor de totstandkoming van de cultuurnota 2025-2028 is in opdracht van de provincie een monitor uitgevoerd door Berenschot. De cultuurnota is vóór de zomer van 2024 door Provinciale Staten vastgesteld. Vanaf 2026 wanneer ten minste één jaar van de huidige cultuurperiode is verstreken, wordt het vervolg van de monitor opgepakt.