Inleiding
De provincie Drenthe zet zich met de Sociale Agenda 2024-2029 in om voor Drentse inwoners positieve impact te maken op grote maatschappelijke vraagstukken en zo de brede welvaart in Drenthe te versterken. De opgaven zijn gegroepeerd rondom vier thema’s: naoberschap, bestaanszekerheid, gezondheid en inclusie en diversiteit. Voor de uitvoering van deze doelen werken wij samen met Drentse gemeenten, maatschappelijke partners en regionale programma’s, zoals de regiodeals en Nij Begun. Naoberschap Bestaanszekerheid Gezondheid Inclusie en diversiteit |
|---|
Wat hebben we bereikt en wat hebben we gedaan?
Doelstelling | Omschrijving doelstelling | Status | Toelichting realisatie |
|---|---|---|---|
7.02.01 Sociale Agenda algemeen | |||
Vanuit de Sociale Agenda leveren we een bijdrage aan de sociale opgaven en daarmee de Brede welvaart in Drenthe. Om dit in de regio te verbeteren leggen we daarom zoveel mogelijk verbinding met de regionale programma’s Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe (2024-2027), Regio Deal Zwolle (2024-2027) en Nij Begun Sociale Agenda. Ook vanuit andere beleidsterreinen van de provincie kijken we naar slimme koppelingen, zoals wonen, onderwijs, sport en bewegen, openbaar vervoer, energie, cultuur en landelijk gebied. Onze inzet: |
| In 2025 is met de Sociale Agenda een bijdrage geleverd aan het versterken van de brede welvaart in Drenthe, onder meer door inzet op kennisontwikkeling, netwerkvorming en vernieuwende programma’s. De boekjaarinstellingen CMO STAMM, Zorgbelang Drenthe en het Breed Overleg Kleine Dorpen (BOKD) vervulden hierin een centrale rol. In 2025 publiceerde CMO STAMM/Trendbureau Drenthe onder meer de Brede Welvaart Monitor Drenthe en werd onderzoek uitgevoerd naar de mentale gezondheid van jongeren. BOKD droeg in het kader van het 50-jarig jubileum bij aan het uitvoeren van dorpskrachtscans ter ondersteuning van de leefbaarheid in dorpen. Zorgbelang Drenthe was actief betrokken bij het versterken van inwonersparticipatie binnen het netwerk Gezonde Marke en bij de zorgtransformatie. In 2025 is tevens invulling gegeven aan verschillende moties van Provinciale Staten, waaronder moties over de ondersteuning van voedselbanken, de Week van Respect en de aanpak van femicide. Tot slot is ingezet op samenhang en afstemming met regionale programma’s, waaronder de Sociale Agenda van Nij Begun en de Regio Deals Zuidoost-Drenthe, Zwolle en Noord-Drenthe. | |
7.02.02 Naoberschap: behouden en versterken | |||
We streven naar sterke lokale gemeenschappen, waarin inwoners samen met maatschappelijke (steun)organisaties en overheden een prettige en leefbare omgeving creëren. Dit doen we binnen de provincie met andere beleidsvelden, en buiten de provincie met diverse bewonersinitiatieven, de dorpscontactambtenaren van onze Drentse gemeenten, en onze maatschappelijke steunorganisaties. Onze doelen: Onze inzet: |
| In 2025 is binnen het thema naoberschap ingezet op het versterken van verbondenheid, gemeenschapskracht en de sociale infrastructuur in dorpen. Via de subsidieregeling Bewonersinitiatieven zijn inwoners ondersteund bij het ontwikkelen van gezamenlijke plannen die bijdragen aan sociale samenhang. Deze inzet is verbonden met de doorontwikkeling van dorpshuizen, waarbij samen met partners is gewerkt aan functieverbreding en toekomstbestendige ontmoetingsplekken als dragende structuur voor dorpsleven en samenwerking. Ter versterking van dorpskracht is in 2025, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van BOKD, de Dorpskrachtscan gestart. Deze scan ondersteunt dorpen bij het in beeld brengen van opgaven, kwaliteiten en ontwikkelrichting en helpt gemeenschappen bij het formuleren van een gezamenlijke koers. Daarnaast is eind 2025 het Dorpsvernieuwingsfonds opengesteld, dat dorpen extra mogelijkheden biedt om vernieuwingen en investeringen te financieren, passend bij hun eigen visie en ambities. Voor zowel de Dorpskrachtscan als het Dorpsvernieuwingsfonds is procesbegeleiding ingezet via BOKD, aangevuld met expertise van CMO STAMM, zodat dorpen zijn ondersteund bij participatie, planvorming en uitvoering. Daarnaast is bijgedragen aan het kennisnetwerk KKNN en is de Leerstoel Bevolkingsdaling Noord-Nederland in 2025 met één jaar verlengd, waarmee actuele kennis over demografische ontwikkelingen beschikbaar is gehouden ter ondersteuning van beleidsvorming en lokale keuzes. De vrijwilligers in Drenthe zijn via het Compliment van Drenthe in het zonnetje gezet, met als winnaar Stichting Sweelpop uit Zweeloo. | |
7.02.03 Bestaanszekerheid: basis voor gelijke kansen | |||
Het versterken van bestaanszekerheid van inwoners vraagt om een integrale aanpak op alle niveaus en is dan ook een rode draad in ons provinciale beleid (wonen, energie, zorg en openbaar vervoer). We werken samen met de Drentse gemeenten aan de doorbraken en blijvende verbeteringen die nodig zijn voor deze integrale aanpak van bestaanszekerheid. Binnen de Sociale Agenda ligt de focus op een goede toekomst voor kinderen en het doorbreken van vicieuze cirkels. Onze doelen: Onze inzet: |
| In 2025 zijn de middelen binnen het thema bestaanszekerheid ingezet op de drie subthema’s armoede, kansengelijkheid en talentontwikkeling, en laaggeletterdheid. | |
7.02.04 Gezondheid: preventie en bereikbare zorg voor iedereen | |||
Om de zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden is een andere kijk op gezondheid nodig. We moeten transformeren! Op de lange termijn streven we naar een gezond Drenthe waarin elke inwoner toegang heeft tot goede, toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning. Bijzondere aandacht heeft de fysieke en mentale gezondheid van jongeren. Bij de provinciale inzet zoeken we zoveel mogelijk aansluiting bij de landelijke programma’s GALA, WOZO en IZA. Onze doelen: Onze inzet: |
| In 2025 bleef de provincie Drenthe nauw aangesloten bij het netwerk Gezonde Marke, waarin inwoners, gemeenten, provincie, zorgverzekeraar en zorg- en welzijnsorganisaties samenwerken aan meer gezonde jaren voor kwetsbare Drenten, meer welzijn en gelijke kansen op passende zorg. De provinciale inzet bestond uit het faciliteren van een regiocoördinator die zorgde voor afstemming tussen gemeenten, provincie en Rijk over de Gezonde Marke en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Om gelijke kansen op welzijn en gezondheid te versterken is subsidie verstrekt voor de provinciale uitrol van het basisaanbod Kansrijke Start, zodat een uniform aanbod beschikbaar is ongeacht waar een kind opgroeit. Daarnaast is ingespeeld op mentale kwetsbaarheid bij volwassenen door het subsidiëren van een pilot met wandelcoaches als laagdrempelige aanvulling op het bestaande zorgaanbod. Voor ouderen is ondersteuning verleend aan het convenant Dementievriendelijk Drenthe en aan de inzet van casemanagers dementie. De kracht van inwoners is benut via de subsidieregeling Bewonersinitiatieven, waarmee in 2025 twaalf initiatieven op het gebied van gezondheid zijn ondersteund. Daarnaast is ingezet op het stimuleren van Zorgzame Gemeenschappen. Ter voorbereiding op de invoering van de Wet DOS per 1 januari 2026 is hiervoor aanvullend een adviseur Zorgzame Gemeenschappen ondersteund. | |
7.02.05 Inclusie & Diversiteit: Niemand is gelijk, maar iedereen is gelijkwaardig | |||
We streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen welkom is, iedereen meedoet en iedereen erbij hoort. Met respect voor elkaar. Niet iedereen is gelijk, maar wel gelijkwaardig. Ons doel: Onze inzet: |
| In 2025 is binnen het thema inclusie en diversiteit ingezet op het bevorderen van sociale veiligheid, gelijke kansen en acceptatie. De provincie heeft de voorbereidingsfase van Veilige School Drenthe ondersteund om sociale veiligheid en inclusie in het onderwijs te versterken. Daarnaast is het project De Veilige Kleedkamer ondersteund, dat bijdraagt aan een veilig en inclusief sportklimaat. | |
Welke feiten en cijfers zijn er?
- Over het algemeen zijn veel Drenten tevreden met het leven en kent onze provincie relatief hoge cijfers als het gaat om welzijn, gevoel van saamhorigheid, sociale contacten en onderling vertrouwen. Toch zijn er verschillen die vragen om ongelijk investeren voor gelijke kansen: niet overal en voor alle inwoners is dit de realiteit. Zo kent Zuidoost-Drenthe relatief een grotere uitdaging als het gaat om generatiearmoede, laaggeletterdheid en de gezondheid van inwoners.
- Drenten blijven positief over de leefbaarheid van hun woonomgeving. Uit onderzoek van het Drents Panel blijkt dat 82% van de inwoners zich thuis voelt in het eigen dorp of wijk. Ook zijn ze over het algemeen tevreden over hun leven, woonomgeving, sociale contacten, onderling vertrouwen en het gevoel van veiligheid.
- In Drenthe verricht 53% van de inwoners vrijwilligerswerk. Dit percentage ligt boven het landelijke gemiddelde van 49%.
- Bijna 60.000 huishoudens (16%) in Drenthe hebben financiële problemen en hebben moeite om rond te komen. Onder hen hebben 16.000 inwoners te maken met problematische schulden.
- Veel huishoudens in Drenthe maken gebruik van meerdere sociale- of financiële steunmaatregelen, zoals een bijstandsuitkering, jeugdhulp, persoonlijke begeleiding, hulp bij het huishouden of schuldhulpverlening. Ongeveer 26.000 huishoudens (116 per 1.000 huishoudens) in Drenthe gebruiken twee of meer van deze voorzieningen om in hun basisbehoeften te voorzien.
- In Drenthe heeft 57% van de volwassen inwoners (2022) overgewicht, waarvan 19% ernstig overgewicht (obesitas). Dit is het hoogste percentage van alle provincies en boven het landelijk gemiddelde van 50%. Toch ervaart 70% van de volwassen Drenten de eigen gezondheid als (zeer) goed, wat gelijk is aan het landelijk gemiddelde.
- De gemiddelde afstand tot zorgvoorzieningen is in Drenthe met 5,7 km langer dan het landelijk gemiddelde van 4,3 km. Vijf procent van de inwoners ervaart problemen met het bereiken van de huisarts.
- Uit recent onderzoek blijkt dat vier op de vijf inwoners van Groningen en Drenthe discriminatie opmerkt. Eén op de tien inwoners geeft aan in het afgelopen jaar zelf gediscrimineerd te zijn. Slechts 15% van de Drenten die gediscrimineerd is, heeft hier een officiële melding van gemaakt.
Wat heeft deze beleidsopgave gekost?
7.02 Sociaal Drenthe voor iedereen | Primitieve begroting | Begroting na wijziging | Realisatie | Verschil | |
Lasten | 5.054.751 | 4.992.934 | 4.732.550 | 260.384 | |
|---|---|---|---|---|---|
Doelstelling 7.02.01 Sociale Agenda algemeen | 2.365.414 | 2.455.404 | 2.398.825 | 56.579 | |
Doelstelling 7.02.02 Naoberschap: behouden en versterken | 1.051.000 | 901.000 | 793.033 | 107.967 | |
Doelstelling 7.02.03 Bestaanszekerheid: basis voor gelijke kansen | 651.807 | 650.000 | 624.658 | 25.342 | |
Doelstelling 7.02.04 Gezondheid: preventie en bereikbare zorg voor iedereen | 590.000 | 590.000 | 568.202 | 21.798 | |
Doelstelling 7.02.05 Inclusie & Diversiteit: Niemand is gelijk, maar iedereen is gelijkwaardig | 396.530 | 396.530 | 347.832 | 48.698 | |
Saldo | 5.054.751 | 4.992.934 | 4.732.550 | 260.384 | |
Ontwikkelingen
Het blijft ook in de komende jaren van groot belang om te werken aan een sociaal en levendig Drenthe. De maatschappelijke opgaven in de provincie volgen elkaar in hoog tempo op. Als provincie anticiperen wij op een toenemende vraag naar ondersteuning op verschillende terreinen. Hieronder worden enkele belangrijke ontwikkelingen geschetst, zonder volledig te zijn:
- Mentale gezondheid van jongeren onder druk : veel jongeren ervaren of signaleren mentale problemen, terwijl een groot deel hierover niet praat. Dit vergroot de behoefte aan laagdrempelige voorzieningen en regionale samenwerking om passende ondersteuning toegankelijk te maken.
- Dubbele vergrijzing en dementie : het aandeel 65-plussers in Drenthe neemt sterk toe. Het aantal mensen met dementie zal de komende decennia verdubbelen. Dit leidt tot een groeiende vraag naar zorg, mantelzorg en sociale ondersteuning om ouderen actief te laten deelnemen aan de samenleving.
- Huisartsenzorg onder druk : vergrijzing en personeelstekorten zetten de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk, vooral in landelijke gebieden. Dit vraagt om betere afstemming tussen zorg en welzijn en versterking van preventie en ondersteuning dichtbij huis.
- Toenemende druk op sociale voorzieningen : regionale programma’s zoals Nij Begun en de Regio Deals dragen bij aan het aanpakken van sociale vraagstukken, maar rijksbezuinigingen en stijgende zorgkosten beperken de financiële ruimte. Dit onderstreept de noodzaak van regionale samenwerking en het slim bundelen van middelen.

