Programma 2 beleidsopgaven | Natuur

Inleiding

Versterken en behouden van natuur bevat drie hoofdonderwerpen:
- Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)/Natura 2000
- Natuurnetwerk Nederland (NNN)
- Natuurinclusief Drenthe (NID)

Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)/Natura 2000
Voor de Natura 2000 beheerplannen zijn we op planning de komende jaren de Natura 2000 beheerplannen te actualiseren. In 2025 is ondere andere gewerkt aan het beheerplan Fochterloerveen. Deze wordt in 2026 ter inzage gelegd. Voor de monitoringsresultaten maken we gebruik
van de verzamelde gegevens onder de doelstelling Inzicht krijgen in natuurkwaliteit. Deze gegevens gebruiken wij voor vergelijking van de historische en toekomstige situatie en de aanlevering aan AERIUS.

Natuurnetwerk Nederland (NNN)
De uitvoeringsprojecten binnen het Programma Natuurlijk Platteland (in 2025 in totaal zo'n 80 verdeeld over 8 deelprogramma's) bevinden zich in verschillende fasen, van voor bereiding tot uitvoering en realisatie. Het grootste deel (75%) van de deelprojecten loopt op schema. Een beperkt aantal projecten loopt echter ook serieuze vertraging op, onder andere door lange procedures in het voortraject of het ontbreken van de vereiste grondposities om de inrichting van het betreffende deel van het NNN te kunnen starten. De maatregelen van het Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe fase 1 worden uitgevoerd binnen het Programma Natuurlijk Platteland. Een groot deel van de maatregelen van zijn in 2025 afgerond, waaronder de kwaliteitsverbetering en het op orde brengen van het hydrologisch systeem van verschillende bestaande natuurgebieden binnen het Natuurnetwerk Nederland en de N2000 gebieden in het bijzonder. Afgelopen jaar is ook gestart met de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe fase 2 waarbij we uitvoering geven aan (natuurherstel) maatregelen. Het investeringskrediet grondbezit Landelijk Gebied is een wezenlijk instrument om de opgave NNN te realiseren.

Natuurinclusief Drenthe (NID)
Het realiseren van de basiskwaliteit natuur (BKN) in het landelijk gebied is een belangrijke onderlegger voor de doelen van het programma Natuurinclusief Drenthe. Vanuit het programma leggen we de koppeling met andere grote opgaven zoals woningbouw, klimaat en landbouw en stimuleren we natuurinclusief denken en ontwikkelen in lijn met landelijke agenda Natuurinclusief 2.0. De groenblauwe dooradering is een van de ambities en draagt in grote mate bij aan het realiseren van de BKN. Voor het realiseren van deze ambitie zijn we afhankelijk van extra middelen vanuit het Rijk.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we gedaan?


Doelstelling	Omschrijving doelstelling	Status	Toelichting realisatie
2.03.01 Versterken en behouden van Natuur en Landschap
	Wij willen het volgende bereiken: Uitvoeren Vogel en Habitat richtlijn (VHR) en Natura 2000: Natura 2000-beheerplannen zijn gericht op het bereiken van de voor de Natura 2000-gebieden door het Rijk vastgestelde instandhoudingsdoelen. Voor 12 van de 14 Natura 2000-gebieden in de provincie heeft Drenthe de wettelijke taak om beheerplannen op te stellen met een maximale geldigheid van zes jaar, waarna voor eenzelfde periode verlenging mogelijk is. In 2022 is de looptijd van de beheerplannen verlengd. Ambitie is om alle beheerplannen voor eind 2026 definitief geactualiseerd te hebben. verder hebben we de wettelijke taak tot het maken van natuurdoelanalyses van 11 Natura 2000-gebieden (uitgezonderd Witterveld, Zuidlaardermeer en Leekstermeer). De natuurdoelanalyse beschrijft hoe het met de natuur gaat, welke problemen er eventueel zijn en wat voor soort maatregelen nodig zijn om de natuur gezond te houden of te maken: Actualiseren van de beheerplannen Natura 2000 Actualiseren natuurdoelanalyses Uitvoeren natuurherstelmaatregelen (voormalig PAS) Natuurnetwerk Nederland (NNN) realiseren: Rijk en provincies hebben in 2013 het Natuurpact gesloten voor afronding van het NNN. In 2021 en in 2024 zijn aanvullende afspraken gemaakt in de vorm het uitvoeringsprogramma Natuur fase 1 en fase 2: Actualisatie van de NNN-kaart Uitvoeren NNN-ontwikkelopgave conform afspraken Natuurpact Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2021-2023 Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2024-2025 Uitvoeren Bomen- en Bossenstrategie Drenthe Subsidiëren van tien gescheperde schaapskuddes Groene instellingen financieel ondersteunen om de brede doelstellingen van Natuurlijk Platteland te bereiken Het uitvoeren van natuur- en landschapsbeheer door middel van streekbeheer met de inzet van vrijwillegers Uitvoering geven aan de Aanpak Wolf		Programma Natuurlijk Platteland De deelprojecten binnen het Programma Natuurlijk Platteland bevinden zich in verschillende fasen, van voorbereiding tot uitvoering en realisatie. In 2025 zijn meerdere natuurherstelmaatregelen voorbereid en uitgevoerd. De PAS-maatregel Schoonebekerveld 2 is voorbereid voor aanbesteding eind 2025. Daarnaast zijn projecten zoals Oosteindsche Veen, het Nieuwe Drostendiep en de aanleg van faunapassages onder de Hoogeveenseweg afgerond. Een deel van de projecten liep vertraging op door onzekerheid in de markt en bij grondeigenaren. Dit hangt samen met stikstofontwikkelingen en gebiedsgerichte opgaven zoals het TLGD. Om de voortgang te ondersteunen, is in 2025 extra ingezet op uitvoeringscapaciteit. Niet alle opgaven worden vóór de deadline van 2027 gerealiseerd, maar de inzet blijft gericht op afronding zo snel mogelijk daarna.


2.03.02 Mooi en aangenaam Drenthe
	Realiseren van de Basiskwaliteit Natuur Drenthe door dit onderdeel te laten zijn of te laten worden van de opgaven in het landelijk gebied Het natuurinclusief verduurzamen van de bestaande woningvoorraad mede dankzij de ontwikkeling van het (pre)-soortenmanagement plan (SMP). Actualiseren van het beleid ten aanzien van de ecologische verbindingszones en infrastructurele knelpunten zodat deze opgelost kunnen worden in de diverse programma's Betrekken van bewoners bij biodiversiteit in hun directe omgeving door het uitvoeren van subsidieregeling Groene Bewonersinitiatieven Subsidiering projecten van karateristieke Drentse planten- en diersoorten Uitvoeren Uitvoeringsplan Drentse boerenlandvogels om hiermee het voorkomen van kenmerkende Drentse boerenlandvogels te stimuleren Realiseren van een natuurinclusieve samenleving door bij te dragen aan de Agenda natuurinclusief 2.0 Ontwikkelen en uitvoeren van diverse lespakketten op het gebied van natuur om hiermee bewustzijn te vergroten		De in de begroting geformuleerde resultaten zijn in 2025 behaald. De uitwerking van de Basiskwaliteit Natuur is verbreed naar de bebouwde omgeving. Daardoor is toepassing in dorpen en steden mogelijk, in samenwerking met gemeenten en andere gebiedspartners. Deze uitwerking sluit aan bij de landelijke Agenda Natuurinclusief 2.0 en vormt de inhoudelijke basis om natuurinclusieve uitgangspunten te borgen in andere beleidsvelden, zoals wonen en bedrijventerreinen.



2.03.03 Behouden en versterken Nationale parken
	Drenthe kent drie Nationale Parken: Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en Drentsche Aa. Het versterken van de Nationale Parken geeft invulling aan het Beleidsprogramma Nationale Parken (2024-2030). De Nationale Parken hebben een grote potentie voor toeristische en recreatieve ontwikkeling. De Nationale Parken zetten dan ook in op het toeristisch/recreatief toegankelijk en beleefbaar maken en houden van het gebied voor bezoekers ten behoeve van toerisme, recreatie, educatie en culturele doeleinden. Voor de Drentsche Aa is het Beheer-, Inrichtings- en Ontwikkelingsplan Nationaal Park Drentsche Aa (2021-2030) hiervoor de onderlegger. Voor Zuidwest Drenthe is in 2015 een Ontwikkelagenda opgesteld samen met ondernemers en inwoners. De komende tijd zal deze geactualiseerd worden.		Voor de Drents-Friese grensstreek, met de Nationale Parken Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en Holtingerveld, is de Ontwikkelagenda geactualiseerd in een nieuw Ambitieplan 2026-2030. Dit plan is in december door het Overlegorgaan vastgesteld. Samen met inwoners en ondernemers is gewerkt aan het versterken van de kwaliteit van het landschap in gebieden zoals de Kolonie van Weldadigheid, rond Diever, Havelte en Hoogersmilde. De band met recreatieondernemers, de gastheren van het landschap, is versterkt zodat zij het verhaal van het gebied aan de bezoekers kunnen vertellen. Op 16 april 2025 is het bezoekerscentrum van het Nationaal Park Drentsche Aa als onderdeel van het 'Huis van de Drentsche Aa' in Deurze geopend. Geld Door een administratieve fout zijn facturen van projecten uit 2024 in januari geboekt in 2025. Dit geld is in 2024 (ten onrechte) teruggegaan naar algemene middelen, waardoor in 2025 een tekort is ontstaan.



2.03.04 Beheer Natuur en Landschap
	Via het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) verlenen de provincies subsidies voor het behoud en de ontwikkeling van (agrarische) natuurgebieden en landschappen aan gecertificeerde beheerders. Met de subsidieverordening (SVNL 2016), onderdeel natuurbeheer, subsidiëren wij in Drenthe circa 55.000 hectare natuurbeheer. Met zowel terreinbeherende natuurorganisaties als particuliere natuurbeheerders maken wij afspraken voor een periode van steeds zes jaar. Jaarlijks kunnen contracten worden gecontinueerd of worden uitgebreid. Voor deze contracten zijn nieuwe afspraken gemaakt.		De in de begroting geformuleerde resultaten zijn behaald. Er is een openstelling geweest om bestaande contracten te continueren en het beheer uit te breiden.



2.03.05 Agrarisch natuurbeheer
	Ongeveer 2100 ha onder agrarisch natuurbeheer wordt door collectieven uitgevoerd. Het agrarisch natuurbeheer valt onder het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Het subsidiekader voor het (agrarisch) natuurbeheer van de SNL is de subsidieverordening Natuur en landschapsbeheer (SVNL2016), onderdeel Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). Voor het ANLb geldt een cofinanciering vanuit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Gekoppeld aan het nieuwe GLB is in 2023 een nieuwe beheerperiode ingegaan van zes jaar. Voor 2025 wordt een uitbreiding van de oppervlakte beheer voorzien voor deze zes jarige beheerperiode tot en met 2028. Het gaat om uitbreiding voor biodiversiteitsdoelen maar ook voor verbreding met water- en klimaatdoelen in afstemming met de waterschappen. De beheercontracten met de individuele agrariërs worden gesloten door het gecertificeerde agrarisch collectief, Agrarische Natuur Drenthe.		In 2025 is het ANLb met een oppervlakte met ca 500 ha fors uitgebreid (van ca 2100 ha naar 2600 ha). Extra beschikbare Europese en landelijke budgetten konden worden gerealiseerd.



2.03.06 Inzicht verkrijgen in natuurkwaliteit
	We vinden het van belang te weten of ons beleid het gewenste effect heeft. Daarom meten we de effecten van het beleid. Door te monitoren analyseren wij onze metingen en brengen we verslag uit over de voortgang van het nationale Natuurnetwerk en de behaalde natuurkwaliteit. Dit doen wij o.a. door de voortgangsrapportage Natuur die op initiatief van het Rijk samen met de provincies jaarlijks wordt opgesteld. Zie hiervoor Monitoring - Provincie Drenthe.		De monitoring is uitgevoerd volgens planning. Gegevens voor Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) zijn verwerkt en worden gebruikt voor Natuurdoelanalyses (NDA's), Beheerplannen en de jaarlijkse Voortgangsrapportage Natuur van het IPO en het Rijk.


2.03.07 Natuurherstelmaatregelen PAS
	Het doel is om eerst voor alle PAS-melders het verificatietraject te doorlopen om te bepalen of bedrijven daadwerkelijk PAS-melder zijn. Daarnaast zijn de inspanningen om stikstof ruimte te creëren – gericht op het op termijn legaliseren van de PAS-melders. Het Rijk is uiteindelijk verantwoordelijk voor deze opgave. Wij dragen vanuit onze mogelijkheden bij in het legalisatie proces.		De deelprojecten binnen het Programma Natuurlijk Platteland bevinden zich in verschillende fasen, van voorbereiding tot uitvoering en realisatie. In 2025 zijn meerdere natuurherstelmaatregelen voorbereid en uitgevoerd. De PAS-maatregel Schoonebekerveld 2 is eind 2025 voorbereid voor aanbesteding. Ook zijn projecten zoals Oosteindsche Veen, het Nieuwe Drostendiep en de aanleg van faunapassages onder de Hoogeveenseweg afgerond. Een deel van de projecten liep vertraging op door onzekerheid in de markt en bij grondeigenaren. Dit hangt samen met stikstofontwikkelingen en gebiedsgerichte opgaven zoals het TLGD. Om de voortgang te ondersteunen, is in 2025 extra ingezet op uitvoeringscapaciteit. Niet alle opgaven worden vóór de deadline van 2027 gerealiseerd, maar de inzet blijft gericht op afronding zo snel mogelijk daarna.



2.03.08 Uitvoering van de Omgevingswet voor de activiteiten die de natuur betreffen
	Wettelijke taken hebben betrekking op de Omgevingswet voor de onderdelen Natura 2000 activiteiten, activiteiten in verband met dieren en planten in het wild en activiteiten die houtopstanden betreffen. De wettelijke taken bestaan uit het behandelen van aanvragen voor ontheffingen en vergunningen op grond van verschillende onderdelen van deze wet. Ook valt hieronder het behandelen van verzoeken om intrekking van vergunningen en handhavingsverzoeken. Daarnaast vindt toezicht plaats op grond van de Omgevingswet.		De landelijke ontwikkelingen rond stikstof hebben een grote impact op vergunningverleningsprocessen. Onduidelijkheid over de effectiviteit van emissiereducerende technieken en beperkingen bij extern salderen blijven structurele knelpunten. Dit leidt tot vertraging in de reguliere vergunningverlening en belemmert de afhandeling van PAS-dossiers. In 2025 lag de nadruk op het verifiëren van PAS-dossiers en het afhandelen van relatief eenvoudige vergunningaanvragen zonder complexe stikstofcomponenten. Ondanks deze focus blijft het een uitdaging om tot een efficiënte aanpak te komen. De vergunningverlening voor overige effecten op Natura 2000-gebieden, inclusief intrekkingsverzoeken, soortenbescherming en houtopstanden, verloopt grotendeels volgens planning en kent aanzienlijk minder knelpunten dan stikstofgerelateerde aanvragen. De meeste dossiers kunnen daardoor tijdig worden afgehandeld. In 2025 nam het aantal handhavingsverzoeken toe rond het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nabij Natura 2000-gebieden. Dit legt extra druk op de capaciteit. De prioritering binnen het toezicht is verschoven van proactieve controles naar het afhandelen van meldingen en verzoeken. Hierdoor staat de bredere uitvoering van toezichtstaken onder druk.

Welke feiten en cijfers zijn er?

VHR en Natura 2000:
Voor Natura 2000 zijn twee beheerplannen in concept afgerond en bijna gereed voor terinzagelegging in 2026. De pilot met wolfwerende rasters was succesvol. Inmiddels is een nieuwe pilot gestart. We hebben subsidie verstrekt voor het plaatsen van rasters, waardoor meer dieren binnen de rasters worden beschermd.
Daarnaast wordt de NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) via een gemeenschappelijke regeling UNO publiek toegankelijk gemaakt.

Verplichte beleidsindicatoren volgens het BBV
Via het Besluit Begroting en Verantwoording is vastgelegd, dat alle provincies vanaf de begroting 2018 indicatoren in de begroting moeten vermelden. Deze indicatoren zijn in IPO-verband opgesteld en vastgesteld door het ministerie van BZK. De achterliggende gegevens zijn te vinden via de website van het IPO. Daar is ook vergelijkingsmateriaal met andere provincies te vinden en de definitie die wordt gehanteerd voor de betreffende indicator.

Dynamiek in leefomgeving
Indicator: ontwikkelde nieuwe natuur

	2020	2021	2022	2023	2024
Nieuw ingericht natuurgebied binnen NNN in ha.	226	137	416	329	185
Nieuw ingericht natuurgebied binnen NNN cumulatief in ha.	6.332	6.469	6.885	7.214	7.399
Nieuw verworven natuurgebied binnen NNN in ha.	381	195	296	173	67
Nieuw verworven natuurgebied binnen NNN cumulatief in ha.	2.624	2.819	3.115	3.288	3.355

Definitie: Dit betreft het oppervlakte verworven en ingerichte natuur in hectare in het kader van de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Bij verworven natuur gaat het om het aantal hectares blijvend beschikbare grond voor natuur, inclusief hectares binnen begrenzing NNN als gevolg van functiewijziging (bijvoorbeeld doordat boerenland als natuurland wordt aangeboden). Onder inrichting worden gebieden verstaan waar inrichtingsmaatregelen zijn uitgevoerd, die noodzakelijk zijn voor de versterking en het behoud van (kwetsbare) natuur en biodiversiteit. Als er geen inrichtingsmaatregelen nodig zijn, wordt het gebied ook beschouwd als ingericht. De cijfers geven de stand van zaken weer op 31 december van het desbetreffende jaar.
NB. ten tijde van het opstellen van dit document waren de cijfers van 2025 nog niet bekend.

Indicator: beheerde natuur

	2020	2021	2022	2023	2024
Beheerd natuurgebied met subsidie in ha.	54.276	54.342	54.054	54.630	55.304
Beheerd natuurgebied zonder subsidie in ha.	6.690	6.736	7.625	7.240	6.994

Dit betreft het oppervlakte grondgebied dat in beheer is als natuurgebied.
Hierbij gaat het om gesubsidieerd natuurbeheer in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL).

Wat heeft deze beleidsopgave gekost?

2.03 Natuur		Primitieve begroting	Begroting na wijziging	Realisatie	Verschil
Lasten		103.350.867	104.024.249	107.218.165	-3.193.916
	Doelstelling 2.03.01 Versterken en behouden van Natuur en Landschap	87.404.632	81.219.483	82.063.167	-843.684
	Doelstelling 2.03.02 Mooi en aangenaam Drenthe	1.862.641	9.564.580	4.037.020	5.527.560
	Doelstelling 2.03.03 Behouden en versterken Nationale parken	619.957	1.036.453	1.209.627	-173.174
	Doelstelling 2.03.04 Beheer Natuur en Landschap	2.685.727	2.409.870	2.309.870	100.000
	Doelstelling 2.03.05 Agrarisch natuurbeheer	5.452.014	5.253.663	8.458.681	-3.205.018
	Doelstelling 2.03.06 Inzicht verkrijgen in natuurkwaliteit	926.463	1.050.422	1.173.870	-123.448
	Doelstelling 2.03.07 Natuurherstelmaatregelen PAS	2.421.537	1.057.882	5.697.547	-4.639.665
	Doelstelling 2.03.08 Uitvoering van de Omgevingswet voor de activiteiten die de natuur betreffen	1.977.896	2.431.896	2.268.383	163.513
Baten		-22.900.091	-33.316.717	-34.875.205	1.558.488
	Doelstelling 2.03.01 Versterken en behouden van Natuur en Landschap	-19.766.996	-26.398.180	-29.136.035	2.737.855
	Doelstelling 2.03.02 Mooi en aangenaam Drenthe	-110.000	-3.019.204	-303.741	-2.715.463
	Doelstelling 2.03.03 Behouden en versterken Nationale parken	0	0	-50.000	50.000
	Doelstelling 2.03.05 Agrarisch natuurbeheer	-2.898.095	-3.250.182	-5.202.197	1.952.015
	Doelstelling 2.03.07 Natuurherstelmaatregelen PAS	0	-524.151	-11.414	-512.737
	Doelstelling 2.03.08 Uitvoering van de Omgevingswet voor de activiteiten die de natuur betreffen	-125.000	-125.000	-171.819	46.819
Saldo		80.450.776	70.707.532	72.342.960	-1.635.428

Ontwikkelingen

In 2025 is de Europese Natuurherstelverordening vastgesteld. Deze verordening heeft gevolgen voor de verplichtingen en het tempo waarmee hersteldoelen moeten worden gerealiseerd. De verordening raakt onder meer de Vogel- en Habitatrichtlijnopgaven, natuurherstel voor bestuivers, weide- en akkervogels, bomen en stedelijke ecologie. Vanuit het Rijk worden eind 2025 de landelijke VHR-doelen verwacht, die richtinggevend zullen zijn voor de verdere uitwerking en toepassing van de Natuurherstelverordening in Nederland.
De ontwikkeling van natuurmonitoring is in 2025 in beweging gebleven. Landelijk wordt gewerkt aan het Verbeterprogramma VHR-monitoring, waarin aangescherpte standaarden, nieuwe werkwijzen en verbeterde dataverwerking worden ontwikkeld. Dit draagt bij aan een meer eenduidige en beter navolgbare verantwoording binnen de Natura 2000-beheerplannen.

Binnen het Programma Natuurlijk Platteland veranderde de uitvoeringscontext in 2025 verder. Onzekerheden rond stikstof en toekomstige opgaven vanuit het Rijk, beïnvloedden de beschikbaarheid van gronden en de bereidheid tot functiewijziging en inrichting. Dit werkte door in het tempo van projectrealisatie. Tegelijkertijd bood de samenloop van opgaven kansen om natuur-, water- en landbouwdoelen te verbinden. Daarnaast is in 2025 gewerkt aan een pilot Groenruil, gericht op het vergroten van grondmobiliteit door het verkopen en ruilen van gronden van de provincie, terreinbeherende organisaties en particulieren.
De toenemende urgentie van KRW-doelen en de stapeling van opgaven, in combinatie met stijgende kosten voor onder meer inrichting, functiewijziging en beheer, zetten de financiële ruimte binnen het programma onder druk. Om beter inzicht te krijgen in de verhouding tussen taken en beschikbare middelen is in 2025 in IPO-verband een onderzoek gestart in het kader van het Natuurpact. Dit onderzoek zal een doorkijk bieden naar de toekomstige financiële uitvoerbaarheid van de afspraken; de eerste uitkomsten worden in he eerste helft van 2026 verwacht.
Natuurinclusief Drenthe ontwikkelde zich in 2025 verder richting een bredere toepassing buiten de natuurgebieden. De basiskwaliteit natuur wordt steeds meer benut als uitgangspunt voor het landelijk gebied, dorpen en steden. In 2025 is een provinciale inventarisatie uitgevoerd naar de mate waarin bestaand beleid natuurinclusief is ingericht en waar aanvullende kansen liggen. De verdere concretisering richt zich met name op de beleidsvelden wonen, bedrijventerreinen, energie en infrastructuur.
Voor het agrarisch natuurbeheer is in 2025 landelijk besloten tot een structurele uitbreiding van middelen vanaf 2026. Het kabinet heeft hiervoor € 200 miljoen per jaar beschikbaar gesteld, grotendeels voor het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). De uitbreiding biedt ruimte om het beheer voor VHR-soorten en landschapskwaliteit te versterken en boeren beter perspectief te bieden om bij te dragen aan doelen voor natuur, water en klimaat. Op basis van de verdere uitwerking van de Natuurherstelverordening zal het doelenkader de komende jaren worden geactualiseerd.